Knap staaltje taal

Dat taal mij fascineert, is geen geheim. Sterker nog, taal is deels mijn werk. Iedereen bezigt taal, de hele dag. De hele dag zijn we met woorden in de weer, delen we gedachten en gevoelens met elkaar en soms struikelen we dan over de woorden die we gebruiken. Het wonderlijke daarvan is, dat we dan toch weten wat er wordt bedoeld, wat de woorden betekenen. Zo sprak ik laatst iemand die een keuze moest maken voor wat betreft de kleur van zijn nieuwe auto. Hij zei: “Pfffff, van al die kleuren raak ik helemaal door de war heen.” Ik hoorde dat het fout was, maar kon me levendig voorstellen wat hij bedoelde.

Onze hersenen hebben kennelijk een ingenieus mechanisme ontwikkeld waarmee we foute uitdrukkingen moeiteloos kunnen begrijpen. Op televisie zag ik onlangs een programma waarin voortdurend uitdrukkingen verkeerd werden gebruikt en toch was het heel gemakkelijk – vermakelijk ook – om het te volgen. Er werd verteld over een protest waarbij haast niemand kwam opdagen en dat dus tegen duivenmansoren was gericht, waardoor het dominee-effect uitbleef en daarmee ook de staande ovulatie en toen zaten we alsnog opgescheept met dezelfde zakken met ouwe wijn. Iedereen moest nog altijd over eieren lopen...

We zijn er blijkbaar – al dan niet bewust – op getraind om snel en intuïtief te begrijpen wat er wordt gezegd, zelfs als er van de uitdrukking niks klopt. We lachen erom en constateren dat de humor en het ongemak dat ontstaat bij foutieve uitdrukkingen ons misschien wel dichter bij elkaar brengt en dan wordt de fout juist een verbindende factor. Hilarische vergissingen horen in de menselijke communicatie, hebben soms ook wel een bepaalde charme, al vind ik het te ver gaan als we ze oogluikend toestaan. Een dilemma, want als je iemand wijst op de gemaakte fout, doet dat soms afbreuk aan de diepgang van een gesprek. Daarmee kun je een gesprek ontzettend verpesten. In veel gevallen is spreken dan zilver, maar zwijgen goud. Daarvan raak ik dan weer een beetje door de war heen.