Haar hoeveelste verjaardag kan Ruurlo nou eigenlijk vieren?

Eerste vermelding dateert van 1326, maar het dorp bestaan dan al even

RUURLO - Hoe oud is ons dorp? Ruurlo was in het begin niet meer dan een plukje nederzettingen op een dekzandrug, temidden van bossen en moerassen. Volgens de Canon van Ruurlo zijn er al sporen van tijdelijke bewoning in en rond Ruurlo van duizenden jaren voor onze jaartelling (gevonden pijlpunten). Rond het eerste millennium werd meer vaste bewoning mogelijk. Maar of Ruurlo nou begon met een kasteel gevolgd door erven of andersom, dat blijft speculeren.

Sommige steden hebben hun stadsrechten, zoals Borculo dit jaar 650 jaar viert. Zulke rechten werden op een aantoonbaar moment per akte verleend en dan heb je een datum. Maar Ruurlo heeft nooit stadsrechten gekend. Ons dorp was, is en blijft een dorp. Kerk en kasteel worden wel voor het eerst in officiële papieren genoemd in het begin van de 14de eeuw. Steven van Roderlo wordt in 1326 namelijk door de hertog van Gelre Reinald II (na de dood van zijn vader in oktober van dat jaar) her-beleend met het ‘hoff te Roderlo ende alle sin guet, dat hi daer heft’. En uit de kerkarchieven in Zutphen blijkt dat ook de kerk toevallig in 1326 opduikt.

Ruurlo nog ouder?
Een eerste vermelding is één ding, maar Ruurlo bestaat dan echt al even. Zo komt er in geschreven archief een Bessel van Ritherlo voor als lokale getuige in een (met wat twijfels omgeven) akte uit 1127. In 1207 volgt een Stephano de Rotherlo, als huisvriend van het klooster Bethlehem bij Doetinchem. Daarna nog een Evesa, een Wenemar en een Willem (in Sloet, oorkonden) of een Gherit. En dan in 1326 dus de bekende Steven van Roderlo.
Naamkundige Hekket stelt dat ‘Rither-lo’ verwijst naar een open/gerooide plek (-loo) voor runderen (rither-), midden in de bossen. Anderen houden het bij ‘rode-lo’ als ‘gerooid bos’. Rond het eerste millenium vinden in ons land steeds meer ontginningen plaats voor de landbouw, wat meer dorpen met -lo als achtervoegsel oplevert. Uit archeologisch onderzoek bij de voormalige boerderij De Vente blijken sporen van een houten oervorm mogelijk uit de 10de-13de eeuw. Er volgen daarna schriftelijke verwijzingen naar goederen in Ruurlo, zoals het goed Elschot in 1296.

Oeroude kerkaktes
Rond 1326 wordt in een drietal kerkakten ruzie gemaakt. De kerk van Lochem, in de persoon van pastoor Otto, en het kapittel Zutphen (college van de Walburgiskerk) strijden over het patronaatsrecht van Ruurlo. Dat recht gaat over de vraag wie het voor het zeggen heeft bij benoemingen of belasting heffen (novale tienden). De ‘rijdende rechter’ in deze zaak is de deken van Deventer. Ludolphus te Stocke is daarbij de beoogd pastoor van Ruurlo, voorgesteld door Zutphen.

Een eerste
vermelding is
één ding,
maar Ruurlo
bestaat dan
echt al even

In het proces, met stukken uit 1324 (verzoek), 1326 (uitspraak) en 1327 (schikking) wordt besloten dat Zutphen de oudste rechten over Ruurlo heeft. Zutphen weet de deken van Deventer namelijk te overtuigen dat ze dat recht al ‘ongeveer veertig jaar’ uitoefent. In die tijd sprak je dan van ‘gewoonterecht’.
Gezien die veertig jaar zal er rond het jaar 1280 in ieder geval al een kerkje in Ruurlo hebben gestaan. Nog niet het huidige gebouw, eerder een houten optrekje. De tegenwoordige stenen kerk (schip en koor) is namelijk gebouwd midden 14de eeuw, met de toren halverwege 15de eeuw en een uitbreiding/verhoging midden 16de eeuw.

Welke verjaardag
Ruurlo is altijd wel in voor een feestje. Wanneer gaan we dan eens een dorpsverjaardag vieren? Wel, plak er een datum op. Omdat het bijzonder is dat 1326 zowel voor kerk en kasteel als inschrijfdatum geldt, zouden we in 2026 700 jaar Ruurlo kunnen vieren. Of we kunnen in 2027 vieren dat het 900 jaar geleden is dat een dorpsgenoot Ritherlo opduikt in die akte uit 1127. We kunnen ook wachten tot bijvoorbeeld 2036, omdat de kerk dan al zeker 750 jaar bestaat (1326 min 40 = 1286). Wie zal het zeggen?