Flinke verwoestingen in 1793, 132 jaar voor cycloon Borculo

8 augustus 2025, 13:02 Maatschappij

Ook Ruurlo had ooit zwaar te lijden van een stormramp

RUURLO/BORCULO - Dit jaar wordt de stormramp in Borculo van honderd jaar geleden herdacht. In 1925 wordt met name deze stad akelig getroffen, met doden en gewonden tot gevolg (in Borculo maar ook in Ruurlo). In 1927 is het vervolgens in Neede raak. En steeds is er ook schade in de omliggende dorpen, gelet op het pad van de wind.

Maar 132 jaar eerder was het in Ruurlo ook al flink raak. Op 18 juli 1793 voltrok zich een natuurramp met grote consequenties. Die storm is tot nu toe redelijk onbekend gebleven maar in de archieven van Huize Ruurlo (Gelders Archief) en voormalige Nederlands-Hervormde Kerk (Streekarchief) valt er wat over terug te vinden zo ontdekte Ruurloër Arjen van Gijssel. Hij is als amateur-historicus geïnteresseerd in de geschiedenis van Ruurlo en kwam tot het onderstaande verhaal. 

Het dak van de Dorpskerk stort op 18 juli 1793 in, met een gedeelte van de gewelfbogen daaronder. De molen op het Windmölenveld waaide om. De boomopstand rond kasteel en dorp krijgt een flinke tik. Meer dan vijfhonderd bomen, waaronder de ‘zwaarste’ eiken, zijn omgewaaid, van hun top ontdaan, geknakt of tot ‘in het hart’ gespleten. Het zijn droge opsommingen, maar ze geven een verwoestend beeld. Er wordt in de archiefstukken gesproken over een ‘vehemente (krachtig, onstuimig, red.) storm en onweer’ en een ‘stormwind’. Of het net zo heftig was als in Borculo (1925) of Neede (1927), dat valt 232 jaar na dato lastig vast te stellen. Er is verder niets bekend over gewonden of slachtoffers. We kennen in 1793 nog geen kranten of een KNMI.
Uit een spaarzame Nederlandse weerregistratie (Zwanenburg, weerstation Amsterdam/Haarlem) blijkt dat het weer die dag ‘zeer betrokken’ was, terwijl er maar liefst 92 millimeter regen valt. Dat zijn daghoeveelheden vergelijkbaar met de overstroming in Limburg in 2021 of de barre weersomstandigheden waarover je in juli 2025 uit de Alpen hoorde.

Valley
Maar dat zegt niet alles over Ruurlo op die 18de juli 1793. Als de westerse weerdata van die dag kloppen, dan zal het in Ruurlo buiig zijn geweest. Maar de kans op een tornado is dan toch minder groot, want die gedijen bij minder extreem regenrijke fronten. Eerder zou het dan om een plotselinge valwind gaan met heftige windsnelheden, zoals er vorige maand (2 juli) een in Winterswijk landde. Wat dat betreft ligt de Achterhoek in een uitloper van een soort valley, een strook over Frankrijk, Benelux en Duitsland waar koele oceaanlucht vaker met warme landlucht botst.

Herstelwerkzaamheden
Zeker is dat Ruurlo in 1793 flinke herstelwerkzaamheden moet doorvoeren. De Marke van Ruurlo komt in augustus in een speciale zitting bijeen, onder leiding van ‘De Heer van Ruurlo, erfmarkenrichter Jacob Derk Carel van Heeckeren, om de nodige kerkreparaties te bespreken. Kerkdiensten blijken niet meer mogelijk en dominee Aberson moet doop en trouw gedurende die periode bij hem thuis verrichten, zo wordt opgemerkt. De Marke besluit tot het snel opmaken van een ‘bestek’ voor herstel. De provincie wordt ondertussen om financiële hulp gevraagd. Er wordt uiteindelijk zesduizend gulden rentevrij aan Ruurlo geleend, een bedrag dat op een paar honderd gulden na opgaat. Dat bedrag is vergelijkbaar met een miljoen euro nu. Pas eind 1795 zijn de werkzaamheden klaar, want de toren en de muren van de kerk blijken ook te moeten worden bijgewerkt. De standerdmolen op het Windmölenveld is omgewaaid. Ook hier wordt snel een bestek gemaakt. De werkzaamheden beginnen nog in 1793. Er komt een gloednieuwe stenen windmolen die blijkens een nieuw pachtcontract uit 1798 weer draait.

Armoedige tijd
Het is sowieso een ‘armoedige’ periode in het dorp en de streek. De mensen in Ruurlo hebben te lijden onder de ‘rampen van de oorlog’ en de ‘doormarsch’ van troepen, zo valt te lezen in het verantwoordingsverslag over het kerkherstel. Mens en vee hebben moeite om te ‘overleven’. In 1793-1795 heeft Nederland het met Frankrijk aan de stok en wordt daarbij geholpen door troepen uit Duitsland. In 1795, als net de Bataafsche republiek is ingesteld, is Willem Hendrik Alexander Carel van Heeckeren zijn overleden vader Jacob Derk opgevolgd, maar hij zit in ballingschap. Hij wordt genoemd als de nieuwe heer die de reparatie uiteindelijk afhandelt.