‘God heeft een vraag’
De titel van mijn stukje is een liedje van Lisa Osterman. Het raakt me diep, hoe zij met absurde beelden en gedachten als het ware in de huid van God kruipt. God heeft de aarde geschapen; alles is er al: het universum, de sterren, de zon, de planeten, de dieren, planten, zeeën, het licht… Op het laatst zijn er nog wat restjes over. Daaruit maakt God de mens! Ze bezingt de mens met alle lichte en donkere kanten: heel lief èn heel wreed; met empathie èn met haat; zacht aaiend en met grof geweld dodend. Dieren gebruiken om erop te zitten, poppen om seks mee te hebben. Rationeel èn met ‘onderbuikgevoelens’. En God verbaast zich erover, dat de mens nog steeds bestaat! Pest en armoede zou toch al lang het einde hebben gegeven?! Hoe kunnen mensen op een morgen opstaan en in de regen gaan de-monstreren voor Gaza, Sudan, Oekraïne, de kwart miljoen dode Russische soldaten… Wat houdt een mens toch gaande?
En God ontdekt, dat wat mensen ‘hoop’ noemen, hen steeds weer verder brengt. God zegt in het liedje: ‘Heb ik dat gemaakt?’ Ik snap er niks van. Telkens weer rechten de mensen hun rug, zingen ‘Bloed, zweet en tranen’, luisteren naar Bach, of zeggen: God maakt alles wel weer goed… Zelfs in Gaza houden mensen hoop: hoe is dat in Gods naam mogelijk!
Het deed me denken aan Etty Hillesum, een Joodse vrouw die leefde, toen het oorlog was. Ze kon onderduiken, maar bleef naast haar volksgenoten staat en bleef geloven in de mens; of in ieder geval liet ze zich niet bitter maken, terwijl ze wist wat haar lot zou zijn: Auschwitz…Haar hart bleef zacht. Ze schrijft in haar dagboek op 12 juli 1942: ”Het zijn bange tijden, mijn God. Dit éne wordt me steeds duidelijker: dat jij ons niet kunt helpen, maar dat wij jou moeten helpen en door dat laatste helpen wij onszelf. En dit is het enige, waar het op aankomt: een stukje van jou in onszelf, God. En misschien kunnen we er ook aan meewerken jou op te graven in de geteisterde harten van anderen. En haast met iedere hartslag wordt het me duidelijker: dat jij ons niet kunt helpen, maar dat wij jou moeten helpen en dat we de woning in ons, waar jij huist, tot het laatste toe moeten verdedigen.”
Zo eindigt ook het liedje van Lisa Osterman: En ik (God) ben dus, zeg maar best wel aan jullie gehecht geraakt, ben best wel dol op jullie. En ik kan alleen nog maar denken: het houdt nu echt bijna op. Leer mij alsjeblieft: Hoop! Voorzichtig en kwetsbaar bid ik jullie toe: koester de hoop, de liefde – ik noem het God – in je hart!