Op naar een drinkbare Berkel. Rechts initiatiefneemster Li An Phoa. In de Zutphense Burgerzaal ondertekenden diverse organisaties de 'Verklaring van de Berkel'/ 'Erklärung der Berkel'. Foto: Sander Grootendorst
‘Laat de Berkel een voorbeeld zijn voor Europese samenwerking'
ZUTPHEN – “Er is geen plek in Europa waar op het gebied van waterbeheer zo intens wordt samengewerkt als in onze regio. Laat de Berkel het voorbeeld zijn van hoe je met elkaar verder komt en elkaar in tijden van crisis weet te vinden.
Door Sander Grootendorst
Dit zei dijkgraaf Hein Pieper van Waterschap Rijn en IJssel bij de tiende Berkelconferentie, die vrijdag in de Zutphense Burgerzaal werd gehouden. Zowel Nederlandse als Duitse sprekers kwamen aan het woord.
De conferentie wordt tweejaarlijks georganiseerd door de Vereniging 3e Berkelcompagnie, die zich bekommert om “cultuurhistorie, toerisme en natuur op, in en rond de Berkel”, de rivier die in het Duitse Billerbeck ontspringt, bij Rekken de grens oversteekt en in het Nederlandse Zutphen in de IJssel uitmondt.
De term ‘Berkelfamilie’ kwam tijdens de conferentie meerdere keren langs. Bedoeld worden de bewoners, de overheden, de bedrijven en de bezoekers van de rivier en omstreken. “Voor de Berkel zelf heeft er nooit een grens bestaan”, zei Thomas Bücking uit de Duitse Berkelstad Coesfeld, plaatsvervangend voorzitter van de Berkelcompagnie. Hij stelde vast dat het aantal ‘uitdagingen’ in het tegenwoordige ‘door crises gekwelde Europa’ groeit. “Ook al zijn we als Berkel-familie misschien maar een kruimel in de bilaterale taart, dan nog kunnen we aan oplossingen een bijdrage leveren.”
Dijkraaf Pieper: “De huidige grenzen bestaan als zodanig nog geen honderd jaar. Geschiedenis kan ons helpen onze eigen blik in een context te plaatsen. We moeten niet denken dat ‘de dingen altijd zo geweest zijn’.” Stukken land waar nu Nederlands de officiële taal is, waren voorheen Duits, en vice versa.
Dat heeft een goede basis gelegd voor de samenwerking van nu, ook onder meer tussen brandweerkorpsen, die burgemeester Wimar Jaeger van Zutphen in zijn openingswoord noemde. Pieper: “We geven er weinig ruchtbaarheid aan, we pakken het aan, zo doen we dat hier.”
“De samenwerking bij het waterbeheer is de afgelopen jaren enorm geïntensiveerd. En dat op een hele natuurlijke manier. Dan heb ik het in bredere zin over het Münsterland, ons waterschap en het Waterschap Vechtstromen. Vanuit andere regio’s komen ze kijken hoe wij hier te werk gaan.” Geen tijd om achterover te leunen. De klimaatverandering in volle gang, het waterschap moet alle zeilen bijzetten. Pieper wees op de overstromingen die Zuid-Duitsland momenteel teisteren en de recente problemen met gigantische wateroverlast in België en Noord-Frankrijk.
Dramatisch
“Klimaatverandering gaat zo snel je niet meer om nóg meer samenwerking heen kunt. Samen antwoorden vinden op de aanpak van te veel water, zoals afgelopen winter, of juist hele droge periodes.”
“In het Parijse klimaatakkoord was sprake van een maximale verhoging van de gemiddelde temperatuur met anderhalve graad . “Dat stadium zijn we al voorbij. We gaan richting twee graden. Daar zou het bij moeten blijven, want op alles daarboven hebben de experts geen zicht meer. De uitkomst zal dramatisch zijn.”
Het thema van de conferentie was de waterkwaliteit. “Die wordt door de klimaatverandering geraakt”, zei Pieper. “Want als het water in de rivieren heel laag staat, dendert de kwaliteit naar beneden. Alle inspanningen die we hebben gedaan kunnen we in één droge zomer weer kwijtraken.”
De door Bücking benoemde ‘uitdaging’ zit ’m volgens Pieper onder meer in de bestrijding van nieuwe stoffen die in het water komen: “pfas-achtige stoffen, microplastics, medicijnresten”. Om die uit het water te filteren, zijn miljardeninvesteringen nodig. “Het zou natuurlijk veel beter zijn als we ervoor zorgen dat ze helemaal niet in het water komen. Dat kan alleen als je met elkaar afspraken maakt op Europees niveau.” Ook burgemeester Jaeger benadrukte het belang van Europa. Hij ging kort in op de Europese verkiezingen. “Bij ons zijn ze al geweest en een eerste blik leert dat in Zutphen tachtig procent op een pro-Europese partij heeft gestemd.”
In de specialistische bijdragen aan de conferentie maakten Duitse en Nederlandse deskundigen vrijdag duidelijk dat de waterkwaliteit door tal van maatregelen weliswaar is verbeterd, maar dat de officiële norm nog lang niet wordt gehaald. Zo spoelen er te veel fosfor en nitraat de Berkel in. Hopeloos is de situatie zeker niet. Hoewel de visstand beneden peil is, wordt de otter, die aan de top van de voedselketen staat, sinds enige tijd weer waargenomen, liet Marga Limbeek weten. Zij is beleidsaviseur waterkwaliteit en ecologie bij Rijn en IJssel.
Drinkbare Berkel
Dus er was in de Burgerzaal zeker ook aanleiding voor vrolijkheid, helemaal toen filosoof/ecoloog An Li Phoa aan het woord kwam om in haar beste Duits met veel enthousiame te vertellen over haar grote droom: "Water rechtstreeks uit de rivier kunnen drinken”. Ze is de oprichter van de stichting Drinkable Rivers. Phoa legde een lang touw op de vloer dat de Berkel moest voorstellen, nodigde iedereen uit een plekje langs de ‘rivier' op te zoeken en kort te vertellen wat hij of zij met de Berkel heeft. Uit de antwoorden kwam een grote verbondenheid naar voren. Als dat geen mooie voorwaarde is voor de verwezenlijking van een droom… Stip aan de horizon is het jaartal 2050. Vertegenwoordigers van uitenlopende organisaties (waterschap, Berkelgemeenten, de drinkwaterbedrijven Vitens en RIWA Rijn, natuurclubs, markeverenigingen) ondertekenden een levensgroot document: de ‘Verklaring van de Berkel'. Phoa introduceerde ook nog een nieuw fenomeen: het Berkel-lintje - een onderscheiding voor personen die zich sterk maken voor een levenskrachtige Berkel. De eerste twee aan wie ze er eentje uitreikte waren Thomas Bücking en de Geesterense Anne Leeflang: zij neemt bij de verwezenlijking van Phoa's droom de Berkeltak voor haar rekening.
