‘Net as veur miene geboorte is er niks’

12 juni 2024, 06:58 Veur de Draod

ACHTERHOEK - In Veur de Draod beantwoorden Bekende Achterhoekers stellingen. Wie antwoordt legt zijn ziel bloot. Vandaag oud-Winterswijk-wethouder, juryvoorzitter van de Willem Sluiter-prijs en bovenal streektaalexpert: Diana Abbink. Daarom een Veur de Draod in geheel Achterhoeks.

Door André Valkeman

1)Mijn mentale bui is:
“Vandage is ’t zaoterdag, dat veult altied ontspannen nao ne drokke waeke. Neet da’k niks te doon hebbe, want op ne boerderieje is altied wark, maor der is neet zonne tiedsdruk. Fijn vin ik ok altied de zondagmorgen, a’w gin afspraken hebt, uutgebreid de dikke zaoterdagskrante laezen met ’n kop koffie der bi-j.

An ’t ende van disse maond krieg ik mien eerste pensioenuutkering. An dat idee mot ik nog heel arg wennen, ik veul mi-j nog niks anders as tien jaor gelaene en heb nog schik met alles wa’k doo, ‘k hoppe dus da’k nog effen zo deur mag gaon.’’

2) Ik lijk het meest op ‘mien va/mo’:
“Van gezichte liek ik wal wat op mien moder, maor wieter denk ik toch ’t meest op mien va: een stevvig onderstel, dik, hatstikke steil haor en qua karakter heb ik dezelfde kalmte en nuchterheid. Mien moder was empereger, al is dat noo ze op laeftied is wal veranderd. Gelukkig is ze der nog en wet ze nog altied van ‘t laeven te genieten, ondanks dat ze in een verzorgingshuus mot wonnen.’’

3) Mijn grootste angst in het leven is:
“Van nature bun’k neet heel bange an-eleg, maor mien grootste angst is der ene dee’t völle leu zölt herkennen, namelijk dat der wat gebeurt met miene kindere of kleinkindere. De kleinkindere bunt nog klein en komt geerne bi-j uns op de boerderi-je. Op ’t arf riedt vake trekkers en grote machines, ik mot der neet an denken dat der daor ene met zol verongelukken. Natuurlek bunt ze vake genog ewaarschuwd en ze bunt ok zelf wal veurzichteg, maor toch…”

4)Na de dood is er:
“Dat is een mysterie, ik zol ’t eerlek neet weten. Argens hop ik stiekem da’k mien vader of andere dierbaoren dee ’t der neet meer bunt terugge zal zeen, maor ik kan mi-j dat haoste neet veurstellen.
Realistischer is denk ik dat der niks is, net as veur miene geboorte.”

5)Achterhoeks is de allermooiste taal:
“’t Achterhooks, ’t Nedersaksisch, is de taal waor ‘k met op-egreujd bun. ’t Is de taal dee mien vader en moder, oppa’s en omma’s spraken. ’t Is de taal van thuus, de taal dee’k nog altied met familie, vrienden en naobers spraeke. Dat wil neet zeggen dat ik möjte heb met Nederlands of andere talen. Op ’t Atheneum heb ik Duuts, Frans en Engels en ok een paar jaor Grieks en Latijn ehad. ’t Eigenste bewies dat meertalegheid bi-j jonge kindere heel good is veur taalontwikkeling in ‘t algemeen. Meerdere wetenschappeleke onderzeuken hebt dat trouwens ok onderbouwd.
Bi-jzunder is da’k noo van miene moderspraoke gedeeltelek mien wark mag maken.
‘t Allermooiste vin ik echter dat leu der plezeer an belaefd, zich der fijn en vertrouwd bi-j veult, zich der baeter in uut könt drukken en dichter bi-j ’t geveul komt. Dat mark ik op de bi-jeenkomsten van de Dialectkring. ’t Warkt ok good in de zorg , ’t geneest neet, maor veult wal baeter a’j in ow eigen taal könt spraeken met verzorgers. Karkdiensten in de streektaal trekt bi-jveurbeeld ok meer volk dan gewone diensten.”

6) Ik kan buiten de Achterhoek wonen:
“Bi-j alle ellende in de wereld denk ik vake da’k ’t ontzettend etroffen hebbe da’k in Nederland bun geboren en helemaol da’k in ’n Achterhook mag wonnen, want dat is veur mi-j ’t fijnste stuksken van ’t land. Too’w jonger waan he’w der best wal is aover edach um argens anders een bedrief te beginnen, maor noo zol ‘k neet meer weg willen.”

7) De mens is monogaam:
“Ik wet neet of dat zo is, maor zelf bun’k zo trouw at maor kan, al 45 jaor samen met mien man en ok nooit behoefte eveult um iemand anders te zeuken. Dat wil neet zeggen dat ’t altied vanzelf ging, ovveral is wal is wat. Eén persoon kan immers nooit honderd procent ideaal waezen, dat bun’k zelf ok neet.”

8) Hierom huilde ik voor het laatst:
“Nog maor pas gelaene is een mede bestuurslid van de Dialectkring vri-j onverwacht aoverlaene.
Tiedens de afscheidsdienst mocht ik een paar weurde zeggen, dat lukken, maor eenmaol weer op mien plaatse kreeg ik ’t te kwaod.”

9) Mensen met accent en of tongval zijn:
“Dee bunt interessant. Soms kö’j metene heurn waor ze vandan komt, maor vake ok neet. Dan is ‘t een mooie anleiding um ’n gesprek te beginnen, at daor tenminste gelaegenheid veur is.”

10) Dit komt op mijn grafsteen:
“Dat wet ik nog neet, dat laot ik ok geerne an de achterblievers aover. Ik hoppe allene dat at ze an mi-j terugge denkt, dat ’t dan met warmte en een glimlach is.”